Equilibria

Küçük, yaşayan bir gezegen

Uzayda küçük, yuvarlak bir dünya asılı: kıtalar ve buzullar, çöller, ormanlar, mercan resifleri. Yörüngeden çimenlere kadar yaklaşınca otlayan sürüleri, onları kovalayan avcıları, nehirlerdeki balıkları, devrilmiş ağaçlardaki mantarları görürsün. Üstündeki her şey yer yer hesaplanır; yaptığın her değişiklik bütün yaşam ağına yayılır.

Bir tür bırak, denge bozulur: biri çoğalır, biri açlıktan kırılır, ormanlar geriler. Zamanı hızlandır, evrim cevap verir. Topluluklar yaşadıkları yere uyar, birbirinden kopan gruplar kendi adlarıyla yeni türler olur, bazıları sonsuza dek kaybolur. Daha uzun sürede kıtalar kayar, çarpışır, bölünür ve üstlerindeki yaşamı da taşır.

Ve bu iki yöne de sürer: en yüksek yörüngenin de ötesine çekil, bütün yıldız sistemi çevrende döner; çimenlerin de altına in, toprağa, bir hayvanın kanına, oradan da genlerine dalarsın.

Kendi kendine işleyen bir dünya

• Yaşayan jeoloji: levhalar kayar, dağlar yükselir, okyanuslar açılır; buzul çağları gelip geçer, süpervolkanlar patlar, kaya katmanları da orada yaşamış canlıların fosilleriyle üst üste birikir.

• İklim ve su: mevsimler, okyanus akıntıları, nehirler ve göller, bulut, yağmur ve kar, kasırgalar ve hortumlar; karbondioksiti ve oksijeni aşağıda yaşayanlara göre değişen bir hava.

• Gök ve deniz: gece ve gündüz, gelgitleri yükseltip güneşi karartan bir ay, kuyruklu yıldızlar ve kayan yıldızlar, mevsimlerle göç eden kuş sürüleri, ılık denizlerde kızıl gelgitler ve karanlıkta parlayan sular.

• Bütün besin ağları: otçullar ve avcılar, leşçiller ve asalaklar, tozlayıcılar; ölüleri toprağa geri veren mantarlar ve toprak mikropları.

• Adı olan hastalıklar: kalabalıkta yayılır, akraba türlere sıçrar, ölümcülleşir ya da hafifler, hayatta kalanları bağışık bırakır.

İzlenebilen evrim

• Her türün 18 özelliği var (boy, beslenme, hız, sıcaklık, zırh, uçuş, zekâ, sürüyle ya da gece yaşamak ve daha fazlası); seçilim, mutasyon, sürüklenme ve göçle şekillenir.

• Her soyun bedeni kendi genomundan kurulur: boynuzlu devler, uzun boyunlu otçullar, kuşlar ve yarasalar, yılanlar ve kurbağalar, yengeçler, mürekkepbalıkları ve denizanaları. Yavrusu ve yetişkini, erkeği ve dişisiyle karada yürür, yüzer, uçarlar; her türün de kendine has bir sesi vardır.

• Bitkiler ve mantarlar da evrimleşir: kendi bedenleri olan adlı türler, yayılan ve yanan ormanlar, gelgit kıyılarında mangrovlar ve tuz bataklıkları, sık ormanları kasıp kavuran küfler.